Beneficjenci Rzeczywiści w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu

2020-04-20

Ustawa z dnia 1 marca 2018 roku o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. 2018 poz. 723 z późn. zm.), zwana dalej: „Ustawą”, stanowi realizację przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/ 849 z 20 maja 2015 roku w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

Ustawa weszła w życie dnia 13 lipca 2018 roku, jednakże Rozdział 6 oraz przepisy art. 194 i art. 195 dotyczące Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (zwanego dalej: „CRBR”) weszły w życie dopiero 18 miesięcy od dnia ogłoszenia Ustawy, tj. w dniu 13 października 2019 roku.

CRBR jest to system teleinformatyczny, który ma służyć gromadzeniu i przetwarzaniu informacji o Beneficjentach Rzeczywistych spółek: jawnych, komandytowych, komandytowo-akcyjnych, z ograniczoną odpowiedzialnością, prostych spółek akcyjnych (od 1 marca 2021 roku) oraz akcyjnych, z wyjątkiem spółek publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 623 z późn. zm). Posiadanie tych danych jest niezbędne dla zwalczania zjawisk prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Publiczny charakter CRBR umożliwia nieodpłatny dostęp do informacji o Beneficjentach Rzeczywistych, a tym samym może zapewnić zwiększenie kontroli informacji i przyczynić się do większego zaufania do rynku finansowego i uczestników obrotu gospodarczego.

Pełna definicja Beneficjenta Rzeczywistego znajduje się w art. 2 ust. 2 pkt 1 Ustawy.

Beneficjentem Rzeczywistym,  w rozumieniu niniejszej Ustawy, jest osoba fizyczna lub osoby fizyczne:

  • sprawujące bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad spółką poprzez posiadane uprawnienia, które wynikają z okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiające wywieranie decydującego wpływu na czynności lub działania podejmowane przez spółkę, lub
  • w imieniu których są nawiązywane stosunki gospodarcze lub jest przeprowadzana transakcja okazjonalna.

W przypadku osoby prawnej innej niż spółka, której papiery wartościowe są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym, podlegającym wymogom ujawniania informacji na podstawie przepisów prawa Unii Europejskiej lub odpowiadającym im przepisom prawa państwa trzeciego, Beneficjentem Rzeczywistym spółki jest:

  • osoba fizyczna będąca udziałowcem lub akcjonariuszem spółki, której przysługuje prawo własności więcej niż 25% ogólnej liczby udziałów lub akcji tej osoby prawnej,
  • osoba fizyczna dysponująca więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym  spółki, także jako zastawnik albo użytkownik, lub na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu,
  • osoba fizyczna sprawująca kontrolę nad osobą prawną lub osobami prawnymi, którym łącznie przysługuje prawo własności więcej niż 25% ogólnej liczby udziałów lub akcji spółki, lub łącznie dysponującą więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w organie spółki, także jako zastawnik albo użytkownik, lub na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu,
  • osoba fizyczna sprawująca kontrolę nad spółką przez posiadanie w stosunku do niej uprawnień, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 37 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2019 r. poz. 351 z późn. zm.),
  • osoba fizyczna zajmująca wyższe stanowisko kierownicze w organach spółki w przypadku udokumentowanego braku możliwości ustalenia lub wątpliwości co do tożsamości osób fizycznych określonych w powyższych punktach oraz w przypadku niestwierdzenia podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

Dane do CRBR zgłasza bezpłatnie w formie dokumentu elektronicznego wyłącznie osoba uprawniona do reprezentacji spółki i nie ma możliwości powierzenia tego zadania innym osobom.  Zgłoszenie obejmuje dane identyfikacyjne spółki: nazwę (firmę),  formę organizacyjną, siedzibę, numer w Krajowym Rejestrze Sądowym i NIP oraz dane identyfikacyjne Beneficjenta Rzeczywistego i członka organu lub wspólnika uprawnionego do reprezentowania spółki:
imię i nazwisko, obywatelstwo, państwo zamieszkania, numer PESEL (data urodzenia,
w przypadku osób, które nie mają numeru PESEL), informacje o wielkości i charakterze udziału lub uprawnieniach przysługujących Beneficjentowi Rzeczywistemu.

Zgłoszenie musi odpowiadać rzeczywistości i w tym celu zawiera oświadczenie osoby zgłaszającej o prawdziwości zgłaszanych informacji, składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Osoba, która zgłasza lub aktualizuje dane, ponosi również odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną zgłoszeniem do CRBR nieprawdziwych danych (z wyłączeniem szkody powstałej na skutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej) oraz za niezgłoszenie w ustawowym terminie danych i zmian danych objętych wpisem do CRBR. Katalog kar administracyjnych i karnych przewidzianych w ustawie jest bardzo szeroki, a spółkom, które nie dopełniły obowiązku zgłoszenia informacji do CRBR w terminie wskazanym w przepisach grozi kara pieniężna do wysokości 1.000.000 zł.

Podmioty, które zostały wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego przed dniem wejścia w życie przepisów dotyczących CRBR (tj. przed 13 października 2019 roku) mają obowiązek zgłosić dane Beneficjenta Rzeczywistego do dnia 13 lipca 2020 roku (termin ten został zmieniony ustawą z dnia 31 marca 2020 roku o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. 2020 r., poz. 568 z późn. zm.).

Z kolei spółki, które zostały wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego po 13 października 2019 roku, mają obowiązek zgłosić dane Beneficjenta Rzeczywistego nie później niż w terminie 7 dni od dnia wpisu.

Katarzyna Bakalarz, prawnik